انواع روش تحقیق؛ راهنمای کامل روش تحقیق کمی، کیفی، ترکیبی، توصیفی، پیمایشی و آزمایشی

روش تحقیق مسیر علمی پاسخ دادن به سؤال پژوهش است. در روش تحقیق مشخص می‌شود داده‌ها از کجا گردآوری می‌شوند، با چه ابزاری جمع‌آوری می‌شوند، چگونه تحلیل می‌شوند و نتیجه پژوهش بر چه اساسی به دست می‌آید.

انواع روش تحقیق شامل روش کمی، کیفی، ترکیبی، بنیادی، کاربردی، توسعه‌ای، توصیفی، پیمایشی، همبستگی، آزمایشی، شبه‌آزمایشی، علی-مقایسه‌ای، تاریخی، اسنادی، کتابخانه‌ای، میدانی، مطالعه موردی، تحلیل محتوا، تحلیل مضمون و تحلیل گفتمان است.

روش تحقیق کمی بر داده عددی، متغیر، فرضیه، اندازه‌گیری و تحلیل آماری تکیه دارد؛ اما روش تحقیق کیفی بر فهم معنا، تجربه، روایت، متن، رفتار و بافت اجتماعی تمرکز می‌کند.

روش تحقیق ترکیبی از داده‌ها و تحلیل‌های کمی و کیفی در یک پژوهش استفاده می‌کند. این روش زمانی مناسب است که یک رویکرد به‌تنهایی برای پاسخ کامل به سؤال پژوهش کافی نباشد.

روش توصیفی برای توصیف وضعیت موجود، ویژگی‌ها یا شرایط یک پدیده استفاده می‌شود. روش پیمایشی معمولاً نوعی پژوهش توصیفی است که داده را از نمونه‌ای از جامعه، اغلب با پرسشنامه، گردآوری می‌کند.

روش تحقیق همبستگی برای بررسی رابطه میان دو یا چند متغیر استفاده می‌شود. در این روش پژوهشگر متغیرها را دستکاری نمی‌کند و معمولاً از ضریب همبستگی، رگرسیون یا مدل‌یابی برای تحلیل استفاده می‌شود.

در روش آزمایشی کنترل پژوهشگر بیشتر است و تخصیص تصادفی افراد به گروه‌ها معمولاً امکان‌پذیر است. در روش شبه‌آزمایشی پژوهش در محیط واقعی انجام می‌شود و کنترل کامل یا تخصیص تصادفی معمولاً وجود ندارد.

روش علی-مقایسه‌ای برای مقایسه گروه‌هایی استفاده می‌شود که از قبل در یک ویژگی یا وضعیت تفاوت دارند. در این روش پژوهشگر متغیر مستقل را دستکاری نمی‌کند و باید در نتیجه‌گیری علّی احتیاط کند.

روش تحقیق کتابخانه‌ای بر مطالعه و تحلیل منابع علمی موجود مانند کتاب، مقاله، پایان نامه، گزارش پژوهشی و منابع نظری تکیه دارد و معمولاً برای پیشینه پژوهش، مقاله مروری، مقاله نظری و تحلیل مفهومی کاربرد دارد.

روش تحقیق اسنادی بر تحلیل اسناد، قوانین، گزارش‌ها، آیین‌نامه‌ها، آرشیوها، صورت‌جلسه‌ها و متون رسمی یا سازمانی تکیه دارد و در حقوق، تاریخ، سیاست‌گذاری، مدیریت و مطالعات فرهنگی کاربرد زیادی دارد.

روش تحقیق میدانی به پژوهش‌هایی گفته می‌شود که داده‌ها از محیط واقعی و از طریق پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده، آزمون، چک‌لیست یا تعامل با جامعه پژوهش گردآوری می‌شوند.

مطالعه موردی روشی است که یک مورد خاص مانند سازمان، کلاس، بیمار، پرونده، پروژه، سیاست یا رویداد را به‌صورت عمیق و در بافت واقعی بررسی می‌کند.

تحلیل محتوا برای کدگذاری و مقوله‌بندی متن، سند یا رسانه استفاده می‌شود. تحلیل مضمون برای استخراج الگوهای معنایی از داده‌های کیفی مانند مصاحبه کاربرد دارد. تحلیل گفتمان رابطه زبان، قدرت، ایدئولوژی، هویت و بافت اجتماعی را بررسی می‌کند.

برای انتخاب روش تحقیق باید ابتدا سؤال پژوهش، هدف مطالعه، نوع داده، جامعه، ابزار گردآوری داده، امکان اجرا و روش تحلیل مشخص شود. روش تحقیق باید از سؤال پژوهش بیرون بیاید، نه از علاقه شخصی پژوهشگر یا ابزار آماده.

در مقاله علمی پژوهشی باید نوع پژوهش، جامعه، نمونه، روش نمونه‌گیری، ابزار گردآوری داده، روایی و پایایی یا معیارهای اعتبار، مراحل اجرا و روش تحلیل داده به‌صورت دقیق و فشرده توضیح داده شود.